{"id":8612,"date":"2017-12-17T14:43:51","date_gmt":"2017-12-17T13:43:51","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarska.com.pl\/?page_id=8612"},"modified":"2018-03-10T18:10:03","modified_gmt":"2018-03-10T17:10:03","slug":"2017-05-stangret-i-karoca","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/piekarska.com.pl\/?page_id=8612","title":{"rendered":"2017\/05 – Stangret i Karoca"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>S\u0105 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re zapadaj\u0105 w nas na ca\u0142e \u017cycie. Tym mocniej zapadaj\u0105 im wcze\u015bniej je przeczytamy. Czy dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w m\u0142odo\u015bci jeste\u015bmy niewinni i czy\u015bci, a \u017cycie dopiero si\u0119 w nas zapisuje? Czy mo\u017ce przyczyny nale\u017cy szuka\u0107 gdzie indziej? Najwi\u0119cej ksi\u0105\u017cek przeczyta\u0142am w podstaw\u00f3wce. Pewnie dlatego, \u017ce to one okazywa\u0142y si\u0119 lepszymi przyjaci\u00f3\u0142mi ni\u017c kole\u017canki z klasy, ale c\u00f3\u017c\u2026 lojalno\u015bci uczymy si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c czytania. Wtedy te\u017c mia\u0142am wi\u0119cej czasu dla siebie, a i \u017cycie nie galopowa\u0142o tak, jak teraz.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d przeczytanych w podstaw\u00f3wce ksi\u0105\u017cek s\u0105 dwie, kt\u00f3rych lektura okaza\u0142a si\u0119 dla mnie mocnym wstrz\u0105sem i zawa\u017cy\u0142a na ca\u0142ym moim \u017cyciu. Nie by\u0142y jednak pierwotnie przeznaczone dla tak ma\u0142ego czytelnika.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 by\u0142 \u201ePan Wo\u0142odyjowski\u201d, po kt\u00f3rego si\u0119gn\u0119\u0142am maj\u0105c osiem lat. By\u0142y wakacje, a telewizja nadawa\u0142a serial \u201ePrzygody pana Micha\u0142a\u201d z Tadeuszem \u0141omnickim w roli Wo\u0142odyjowskiego. Nie doko\u0144czy\u0142am ogl\u0105dania serialu, bo pojecha\u0142am do nieposiadaj\u0105cej telewizora babci do Che\u0142ma. Babcia, cho\u0107 sama do szko\u0142y chodzi\u0142a zaledwie kilka dni, uwielbia\u0142a czyta\u0107. Na jej eta\u017cerce odkry\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119, o kt\u00f3rej wiedzia\u0142am, \u017ce to na jej podstawie nakr\u0119cono nieobejrzany do ko\u0144ca serial. Dlatego, \u017ce nieobejrzany nie wiedzia\u0142am, \u017ce historia opisana przez Sienkiewicza ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105 bohatera. Babcia zadowolona, \u017ce nie grymasz\u0119 i nie przeszkadzam doros\u0142ym lepi\u0142a pierogi, a ja\u2026 siedz\u0105c na pod\u0142odze czyta\u0142am Sienkiewicza stron\u0119 po stronie. Gdy dosz\u0142am do sceny, gdy pu\u0142kownikowi \u201elarum graj\u0105\u201d, a on \u201ena ko\u0144 nie siada i za szabl\u0119 nie chwyta\u201d zacz\u0119\u0142am strasznie p\u0142aka\u0107. P\u0142aka\u0142am bardziej ni\u017c przy lekturze \u201eSerce\u201d Edmunda Amicisa, czy przy \u201eMa\u0142ej syrence\u201d Hansa Christiana Andersena. Wszystko dlatego, \u017ce Micha\u0142 Wo\u0142odyjowski mia\u0142 dla mnie bardzo konkretn\u0105 twarz \u2013 Tadeusza \u0141omnickiego. W nocy dosta\u0142am temperatury, wi\u0119c babcia zabroni\u0142a mi czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki z jej eta\u017cerki. Jakby na pocieszenie kupi\u0142a rok p\u00f3\u017aniej na targach \u201eW pustyni i w puszczy\u201d, a nawet zmusi\u0142a starsze ode mnie siostry cioteczne do zamienienia si\u0119 na egzemplarze, bym dosta\u0142a ich, kt\u00f3ry by\u0142 z ilustracjami Szymona Kobyli\u0144skiego. Przy tej lekturze te\u017c p\u0142aka\u0142am nad losami Stasia i Nel, ale nie by\u0142a to ju\u017c taka rozpacz jak przy Wo\u0142odyjowskim, bo jeszcze wtedy nie widzia\u0142am filmu W\u0142adys\u0142awa \u015alesickiego, wi\u0119c ani Sta\u015b ani Nel nie mieli konkretnych twarzy. W ka\u017cdym razie po przeczytaniu we wczesnym dzieci\u0144stwie \u201ePana Wo\u0142odyjowskiego\u201d nigdy wi\u0119cej nie wr\u00f3ci\u0142am do lektury ostatniej cz\u0119\u015bci Sienkiewiczowskiej trylogii. Strach przed p\u0142aczem by\u0142 we mnie niezwykle silny. By\u0142a te\u017c i refleksja dotycz\u0105ca tego czym jest honor. Stwierdzi\u0142am, \u017ce jest czym\u015b wa\u017cnym. Mo\u017ce obok mi\u0142o\u015bci jednym najwa\u017cniejszych w \u017cyciu cz\u0142owieka?<\/p>\n

Drug\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra zmieni\u0142a moje \u017cycie, a kt\u00f3ra te\u017c m\u00f3wi\u0142a o honorze, sta\u0142a si\u0119 powie\u015b\u0107 Aleksandra Dumasa \u201eTrzej Muszkieterowie\u201d. Przeczyta\u0142am j\u0105 rok p\u00f3\u017aniej pod wp\u0142ywem powie\u015bci dla m\u0142odzie\u017cy \u201eDubrawka\u201d, kt\u00f3rej autorem by\u0142 radziecki pisarz Radij Pogodin. W jego ksi\u0105\u017cce tytu\u0142owa bohaterka siedzia\u0142a na parapecie i czyta\u0142a \u201eTrzech Muszkieter\u00f3w\u201d. Poniewa\u017c bardzo mi si\u0119 podoba\u0142a (mia\u0142a k\u0142opoty podobne do moich), wi\u0119c chcia\u0142am robi\u0107 to co ona. Dlatego maj\u0105c 9 lat si\u0119gn\u0119\u0142am po powie\u015b\u0107\u00a0Dumasa. Okazja ku temu by\u0142a, bo oto tata, jakby czytaj\u0105c mi w my\u015blach, kupi\u0142 dla mnie \u201eTrzech Muszkieter\u00f3w\u201d wydanych nak\u0142adem wydawnictwa Iskry w serii \u201eKlasyka m\u0142odych\u201d. By\u0142o to dla mnie wielkie odkrycie. Powie\u015b\u0107 \u201eTrzej Muszkieterowie\u201d do dzi\u015b uznaj\u0119 za jedn\u0105 z najlepszych powie\u015bci \u015bwiata, a to dlatego, \u017ce jest w niej wszystko. Opr\u00f3cz rozwa\u017ca\u0144 o honorze, kt\u00f3ry dla wielu jej bohater\u00f3w jest najwa\u017cniejszy, s\u0105 w niej: mi\u0142o\u015b\u0107, przyja\u017a\u0144, patriotyzm, zdrada, przygoda oraz\u2026 intryga i krymina\u0142 \u2013 jak\u017ce popularne w dzisiejszej literaturze. Ju\u017c wtedy wiedzia\u0142am, \u017ce chc\u0119 zosta\u0107 pisark\u0105, bo by\u0142am ju\u017c po pr\u00f3bie opowiedzenia publicznie wymy\u015blonej przeze\u00a0mnie historii, kt\u00f3rej jednak nie umia\u0142am doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca, wi\u0119c zosta\u0142am wy\u015bmiana, \u017ce kiepsko zmy\u015blam. Wiedzia\u0142am\u00a0wi\u0119c, \u017ce wymy\u015blone historie trzeba zapisywa\u0107, by nabywa\u0142y z\u0142udzenia prawdopodobie\u0144stwa. Zacz\u0119\u0142am wi\u0119c podziwia\u0107 pisarzy za to, jak rozwijali historie i jak doprowadzali je do ko\u0144ca. Chcia\u0142am te\u017c umie\u0107 to robi\u0107.<\/p>\n

Powie\u015b\u0107 Dumasa czyta\u0142am nie wiedz\u0105c, jak wymawia\u0107 D’Artagan i czyta\u0142am to Dartagan robi\u0105c pauz\u0119 po literze D, co dzi\u015b wydaje mi si\u0119 nawet zabawne. Dopiero kilka lat p\u00f3\u017aniej, ogl\u0105daj\u0105c ekranizacj\u0119 Richarda Lestera, pozna\u0142am prawid\u0142ow\u0105 wymow\u0119 i by\u0142o mi wstyd, \u017ce by\u0142am taka g\u0142upia. Jednak nawet wtedy nie wiedzia\u0142am jeszcze (w moim egzemplarzu \u201eTrzech Muszkieter\u00f3w\u201d nie by\u0142o tej informacji), \u017ce autor urodzi\u0142 si\u0119 w tym samym dniu co ja, czyli 24 lipca, kt\u00f3re to odkrycie u\u015bwiadomi\u0142o mi jeszcze bardziej jego blisko\u015b\u0107. Nie wiedzia\u0142am r\u00f3wnie\u017c, \u017ce napisa\u0142 jeszcze lepsz\u0105 powie\u015b\u0107, kt\u00f3rej tytu\u0142 to \u201eHrabia Monte Christo\u201d, bo czyta\u0142am tylko o muszkieterach. By\u0142 rok 1976… Dla mnie rok najwi\u0119kszego literackiego odkrycia.<\/p>\n

Pisz\u0119 o tym dzi\u015b, bo od dawna zastanawiam si\u0119 nad lekturami obecnych dziewi\u0119ciolatk\u00f3w. Moje (patrz: wspomniana \u201eDubrawka\u201d) pcha\u0142y mnie do poznawania literatury \u015bwiatowej, a ta \u015bwiatowa sprawia\u0142a, \u017ce\u2026 rozwija\u0142 si\u0119 m\u00f3j j\u0119zyk i wzbogaca\u0142 o nowe wyrazy. Co robi\u0105 te obecne?<\/p>\n

Opowiada\u0142a mi ostatnio przyjaci\u00f3\u0142ka, kt\u00f3ra pracuje w szkolnej bibliotece jednego z zespo\u0142\u00f3w szk\u00f3\u0142, a opr\u00f3cz tego zajmuje si\u0119 redagowaniem ksi\u0105\u017cek dla r\u00f3\u017cnych wydawnictw, \u017ce od lat wydawnictwa zlecaj\u0105 jej upraszczanie j\u0119zyka \u015bwiatowej klasyki. Dlatego w wielu znanych dzie\u0142ach literatury dzieci\u0119cej (g\u0142\u00f3wnie ba\u015bniach) zamienia archaiczne rzeczowniki na popularniejsze \u2013 np. \u201estangret\u201d na \u201ewo\u017anica\u201d. Teraz dzieci przychodz\u0105ce do niej do biblioteki po ksi\u0105\u017cki nie wiedz\u0105 kto\/co to \u00f3w \u201estangret\u201d, ale te\u017c nie znaj\u0105 znaczenia takich s\u0142\u00f3w, jak \u201ekaroca\u201d czy \u201ekaftan\u201d oraz wielu innych. Wszystkie te wyrazy by\u0142y w \u201emoim\u201d egzemplarzu \u201eTrzech Muszkieter\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych t\u0142umaczk\u0105 by\u0142a Joanna Guze. Wiele z nich by\u0142o w \u201ePanu Wo\u0142odyjowskim\u201d. Zna\u0142am je jednak wcze\u015bniej, bo by\u0142y w \u201emoich\u201d ba\u015bniach autorstwa Andersena, braci Grimm, Charlesa Perraulta i wielu innych ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re czyta\u0142am maj\u0105c lat siedem, a nawet mniej. Dlatego czytaj\u0105c \u201eTrzech Muszkieter\u00f3w\u201d nie umia\u0142am tylko prawid\u0142owo wym\u00f3wi\u0107 francuskich nazw, bo m\u00f3j egzemplarz nie podawa\u0142 ich wymowy. Znaczenia reszty trudnych s\u0142\u00f3w (np. rekomendacja) domy\u015bla\u0142am si\u0119 z kontekstu.<\/p>\n

Z tego powodu nie wiem, czy takie upraszczanie \u015bwiatowej klasyki literatury dzieci\u0119cej to dobry pomys\u0142. Przecie\u017c bez naturalnego i to w najm\u0142odszych latach poznania trudnych wyraz\u00f3w nie jest mo\u017cliwe p\u00f3\u017aniejsze czytanie ze zrozumieniem lektur dla doros\u0142ych. Inaczej czytamy je jak ksi\u0105\u017cki w obcym j\u0119zyku. Mo\u017cna to robi\u0107 si\u0119gaj\u0105c co linijk\u0119 do s\u0142ownika, ale kto z nas lubi czyta\u0107 ze s\u0142ownikiem w r\u0119ku?<\/p>\n

Ma\u0142gorzata Karolina Piekarska<\/p>\n

Magazyn Literacki „Ksi\u0105\u017cki” nr 5\/2017<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re zapadaj\u0105 w nas na ca\u0142e \u017cycie. Tym mocniej zapadaj\u0105 im wcze\u015bniej je przeczytamy. Czy dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w m\u0142odo\u015bci jeste\u015bmy niewinni i czy\u015bci, a \u017cycie dopiero si\u0119 w nas zapisuje? Czy mo\u017ce przyczyny nale\u017cy szuka\u0107 … Continue reading →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":8597,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-8612","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/8612","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8612"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/8612\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8851,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/8612\/revisions\/8851"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/8597"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}