{"id":6221,"date":"2016-11-12T14:32:49","date_gmt":"2016-11-12T13:32:49","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarska.com.pl\/?p=6221"},"modified":"2016-11-12T14:32:49","modified_gmt":"2016-11-12T13:32:49","slug":"druga-recenzja-syn-dwoch-matek","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/piekarska.com.pl\/?p=6221","title":{"rendered":"Druga recenzja „Syn dw\u00f3ch matek”"},"content":{"rendered":"

\"ksiazka\"<\/a>Ukaza\u0142a si\u0119 druga recenzja ksi\u0105\u017cki „Syn dw\u00f3ch matek”.\u00a0Zn\u00f3w wnikliwa. Autorem jest Wlodzimierz Neubart, a recenzja zosta\u0142a zamieszczona na portalu „Chochlik kulturalny”.<\/p>\n

\n

\n

Syn dw\u00f3ch matek, czyli Zag\u0142ada Zamojszczyzny skupiona w soczewce jednej\u00a0rodziny\u2026<\/span><\/strong><\/p>\n

\u017byjemy w takich czasach, \u017ce przynajmniej teoretycznie nie boimy si\u0119, i\u017c komu\u015b wpadnie do g\u0142owy zrobi\u0107 nam krzywd\u0119 ostateczn\u0105. Okra\u015b\u0107, oszuka\u0107, obm\u00f3wi\u0107 \u2013 pewnie tak, ale\u00a0zabi\u0107 \u2013 dlaczego? Powoli zapominamy, zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy nigdy nie prze\u017cyli wojny, \u017ce przychodz\u0105 takie momenty, w kt\u00f3rych ludzie jako\u015b przestaj\u0105 my\u015ble\u0107 o tym, \u017ce kogo\u015b lubili czy znali\u00a0i zachowuj\u0105 si\u0119 jak, no w\u0142a\u015bnie: jak co? Zwierz\u0119ta? By\u0142oby to obra\u017aliwe dla zwierz\u0105t. Wi\u0119c jak? Potwornie, haniebnie, grzesznie? Jak nazwa\u0107 kogo\u015b, kto zabija, bo mo\u017ce, bo mu nikt za to\u00a0nic nie zrobi, a jeszcze na horyzoncie widnieje jaki\u015b zysk?<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w zapisa\u0142a si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej ca\u0142ego \u015bwiata. Dlaczego wi\u0119c mimo up\u0142ywu lat w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata\u00a0\u00a0ludzie nie potrafi\u0105 przyzna\u0107 si\u0119 do Zag\u0142ady (i nie\u00a0b\u00f3jmy si\u0119 u\u017cywa\u0107 tego s\u0142owa) innych nacji i\u00a0\u00a0grup spo\u0142ecznych? Dlaczego za ka\u017cdym razem, gdy rozpoczyna si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o Wo\u0142yniu, Katyniu, Zamojszczy\u017anie, podnosz\u0105 si\u0119 g\u0142osy\u00a0sprzeciwu? \u017be niby lepiej nie rozpami\u0119tywa\u0107, \u017ce winni s\u0105 zawsze ci inni, nieokre\u015bleni, \u017ce to si\u0119 sta\u0142o poza nami. A przecie\u017c mimo tego, i\u017c pracowicie starano si\u0119 zmie\u015b\u0107 z powierzchni ziemi\u00a0tak wiele niewinnych istnie\u0144, kto\u015b jednak przetrwa\u0142, kto\u015b z\u0142o\u017cy\u0142 \u015bwiadectwo. Czasem i ono nie wystarcza\u2026 Pami\u0119tacie, jaki krzyk podni\u00f3s\u0142 si\u0119, gdy Anna Bikont wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eMy z\u00a0Jedwabnego\u201d? Pe\u0142na dowod\u00f3w, nazwisk, fakt\u00f3w. Co tam, zaraz si\u0119 znalaz\u0142 t\u0142um m\u00f3wi\u0105cych: niemo\u017cliwe! A jednak\u2026 Anna Janko i \u201eMa\u0142a Zag\u0142ada\u201d te\u017c wywo\u0142a\u0142a lawin\u0119 niezadowolenia. Bo\u00a0cho\u0107 autorka opisa\u0142a wydarzenia, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142a jej w\u0142asna matka, by\u0142o to trudne do zniesienia. Takie ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rych dramat ca\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci opisany jest przez pryzmat\u00a0indywidualnej historii, maja ogromn\u0105 warto\u015b\u0107 \u2013 sprawiaj\u0105, \u017ce czytelnikowi \u0142atwiej jest identyfikowa\u0107 si\u0119 z bohaterami, czy te\u017c \u2013 dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c \u2013 ofiarami.\u00a0<\/span><\/p>\n

Do listy ksi\u0105\u017cek wa\u017cnych, m\u0105drze napisanych, opartych na prawdziwych losach rodziny, do\u0142\u0105czy\u0142 w\u0142a\u015bnie \u201eSyn dw\u00f3ch matek\u201d,\u00a0nies\u0142ychana historia maj\u0105ca dwoje autor\u00f3w. Pierwszym z nich jest (a w zasadzie by\u0142, poniewa\u017c nie \u017cyje od 1999 r.) Maciej Piekarski,\u00a0cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 Powstanie Warszawskie s\u0142u\u017c\u0105c jako pos\u0142ugacz w szpitalu polowym p\u00f3\u017aniej historyk sztuki, zas\u0142u\u017cony pracownik\u00a0Muzeum Narodowego w Warszawie i ceniony dziennikarz. Drugim – osoba jak najbardziej wsp\u00f3\u0142czesna, a zarazem bliska Maciejowi\u00a0Piekarskiemu jak nikt inny, bo jego rodzona c\u00f3rka: Ma\u0142gorzata Karolina Piekarska, dziennikarka, pisarka, autorka m.in. niezwykle\u00a0popularnych ksi\u0105\u017cek dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/span><\/p>\n

Dwug\u0142os, jaki zaistnia\u0142 na kartach \u201eSyna dw\u00f3ch matek\u201d jest absolutnie fascynuj\u0105cy. Opiera si\u0119 na reporta\u017cu pt. \u201eWojenne losy\u00a0rodziny Tch\u00f3rz\u00f3w\u201d, jaki w 1978 r. ojciec pisarki napisa\u0142, aby ocali\u0107 od zapomnienia wa\u017cn\u0105 histori\u0119. Jego rodzice w 1943 r. wzi\u0119li z\u00a0sieroci\u0144ca dziecko, kt\u00f3re pochodzi\u0142o ze s\u0142ynnego poci\u0105gu, jad\u0105cego podobno transportem \u015bmierci do O\u015bwi\u0119cimia. Ch\u0142opiec \u2013 jak po\u00a0cichu opowiadali sobie s\u0105siedzi, wygl\u0105da\u0142 jak \u017byd, mia\u0142 czarne w\u0142osy i oczka, na pewno \u017byd\u2026Dziecko prze\u017cy\u0142o okupacj\u0119, Powstanie\u00a0Warszawskie, ca\u0142\u0105 wojenn\u0105 zawieruch\u0119. Dzi\u015b to dla Ma\u0142gorzaty Karoliny Piekarskiej stryj Janek\u2026<\/span><\/p>\n

Smutne, ale takie by\u0142y czasy, \u017ce wspomniany reporta\u017c nigdy nie ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142a dziennego.\u00a0Pisarka wiele o nim jednak my\u015bla\u0142a przez lata. Wiedzia\u0142a, \u017ce zapiski ojca kiedy\u015b uzupe\u0142ni.\u00a0Bod\u017acem do podj\u0119cia tego wysi\u0142ku by\u0142o spotkanie autorskie, na kt\u00f3re pojecha\u0142a na Zamojszczyzn\u0119.\u00a0Tam zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce pami\u0119\u0107 o pacyfikacji tej ziemi i wysiedleniach praktycznie nie istnieje.\u00a0Czytamy we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki:\u00a0W czasie dokumentacji i pisania bez przerwy p\u0142aka\u0142am. Tak jak\u00a0p\u0142aka\u0142am czterdzie\u015bci lat temu, gdy pozna\u0142am histori\u0119 stryja (\u2026).\u00a0Nie dziwi\u0119 si\u0119. Ta historia po\u00a0prostu wzrusza, rozumiem wi\u0119c, jak wa\u017cna jest dla os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 z ni\u0105 \u2013 nawet tylko po\u015brednio \u2013 zwi\u0105zane. W przedmowie padaj\u0105 tez m.in. s\u0142owa, \u017ce\u00a0w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce stryj by\u0142 dla Piekarskiej wa\u017cnym cz\u0142onkiem rodziny, brakowa\u0142o jej dystansu przy pisaniu ksi\u0105\u017cki. Kokieteria. Nie ma tu\u00a0fantazyjnych opowiastek, s\u0105 fakty, wszystkie, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 z zakamark\u00f3w ludzkiej pami\u0119ci, z archiw\u00f3w i wszelkich innych dost\u0119pnych\u00a0miejsc. Emocje p\u0142yn\u0105 mi\u0119dzy wierszami, cho\u0107 tak\u017ce w samym tek\u015bcie. Bije z niego g\u0142\u0119bokie przywi\u0105zanie do rodziny, do najbli\u017cszych, do prawdy. To\u00a0jest taka literatura, kt\u00f3ra z jednej strony zabija, bo przypomina bolesne karty historii, kt\u00f3re wielu chcia\u0142oby pogrzeba\u0107 na zawsze, z drugiej za\u015b\u00a0uwra\u017cliwia, bo pozwala spojrze\u0107 na ca\u0142e zjawisko przez pryzmat pojedynczego cz\u0142owieka i os\u00f3b, kt\u00f3re wpisa\u0142y si\u0119 w jego los.<\/span><\/p>\n

Szokuj\u0105 w ksi\u0105\u017cce, jak zwykle, liczby. Niemcy swoim dzia\u0142aniom pacyfikacyjnym i wysiedle\u0144czym nadali nazw\u0119 \u201eAktion\u00a0Zamo\u015b\u0107\u201d. Obj\u0119li ni\u0105 ponad sto tysi\u0119cy Polak\u00f3w, w tym trzydzie\u015bci tysi\u0119cy dzieci. Du\u017co. W skali kraju by\u0142o ich niemal dziewi\u0119ciokrotnie\u00a0wi\u0119cej. A tymczasem\u00a0po wojnie wr\u00f3ci\u0142o ich tylko 800. Daje do my\u015blenia, prawda? To s\u0105 przecie\u017c dramaty tych dzieci, ich rodzic\u00f3w,\u00a0bliskich i dalszych krewnych, znajomych\u2026 Utrata to\u017csamo\u015bci jest jak \u015bmier\u0107, tym razem nie na w\u0142asne \u017cyczenie. Ilu wr\u00f3ci\u0142o zza grobu?\u00a0Niewielu\u2026 Ilu na nich czeka\u0142o?<\/span><\/p>\n

Tym, co przyci\u0105ga wzrok jest spos\u00f3b, w jaki autorka \u0142\u0105czy swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki z zapiskami ojca. Rozmawia z nim, tak, jak czasem rozmawiamy\u00a0w my\u015blach z bliskimi, kt\u00f3rzy odeszli tylko fizycznie. Opowiada mu co nowego, wszystko to, czego sam nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c do\u015bwiadczy\u0107. Rewelacyjnie si\u0119 to\u00a0czyta, cho\u0107 mamy czasem wra\u017cenie, \u017ce wst\u0119pujemy do czyjego\u015b domu (zupe\u0142nie bez pytania).<\/span><\/p>\n

Kiedy przeczyta\u0142em intymne wyznanie Piekarskiej o tym, jak pozna\u0142a histori\u0119 stryja Janka, zrozumia\u0142em, jak wa\u017cna jest ta historia.\u00a0Dziewczynka mia\u0142a wtedy zaledwie dziewi\u0119\u0107 lat. Po latach przyznaje, \u017ce ma czasem wra\u017cenie, i\u017c w\u0142a\u015bnie wtedy sko\u0144czy\u0142o si\u0119 jej szcz\u0119\u015bliwe\u00a0dzieci\u0144stwo. Zrozumia\u0142a, \u017ce ludzie potrafi\u0105 zgotowa\u0107 ludziom potworny los, a takie warto\u015bci, jak: spok\u00f3j, bezpiecze\u0144stwo czy wolno\u015b\u0107 s\u0105 poj\u0119ciami\u00a0wybitnie wzgl\u0119dnymi. Ma\u0142gorzata Karolina Piekarska mia\u0142a dziewi\u0119\u0107 lat, gdy przypadkiem zas\u0142yszana rozmowa matki z s\u0105siadk\u0105 zaowocowa\u0142a tym,\u00a0\u017ce puszka Pandory zosta\u0142a otwarta\u2026 Matka, pogr\u0105\u017cona w rozmowie, odgoni\u0142a c\u00f3rk\u0119 m\u00f3wi\u0105c:\u00a0Masz dziewi\u0119\u0107 lat, umiesz czyta\u0107, na biurku u ojca le\u017cy\u00a0\u201eStolica\u201d, id\u017a do domu, przeczytaj i nie zawracaj g\u0142owy!\u00a0Dziewczynka polecenie spe\u0142ni\u0142a, ale kiedy po kwadransie wr\u00f3ci\u0142a, nic ju\u017c nie by\u0142o takie jak\u00a0dawniej. Wojna uderzy\u0142a wtedy w dziecko, kt\u00f3re wyobra\u017ca\u0142o j\u0105 sobie jako co\u015b zbli\u017conego do fabu\u0142y serialu \u201eCzterej pancerni i pies\u201d. Artyku\u0142 ojca\u00a0musia\u0142 zabole\u0107, dotyczy\u0142 bowiem spraw rodzinnych. Pokazywa\u0142 okrutny \u015bwiat wojny, bez podkolorowanej otoczki serialu.<\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy z autor\u00f3w ksi\u0105\u017cki opr\u00f3cz fakt\u00f3w zwi\u0105zanych z losami Jana Tch\u00f3rza i jego dw\u00f3ch rodzin dodaje od siebie ciep\u0142e historie\u00a0rodzinne, czasem drobiazgi (jak opowiadana przy obiedzie relacja z \u2026 krowiej defekacji!). Piekarska pisz\u0105c o wysiedlaniu ca\u0142ych wiosek\u00a0na Zamojszczy\u017anie w czasie II wojny \u015bwiatowej, dodaje jednak co\u015b, z czym nie potrafi\u0119 si\u0119 zgodzi\u0107:\u00a0Uwa\u017cam, \u017ce w \u017cyciu wszystko dzieje\u00a0si\u0119 po co\u015b. By cz\u0142owiek prze\u017cy\u0142 jak\u0105\u015b lekcj\u0119, odrobi\u0142 j\u0105 i sta\u0142 si\u0119 kim\u015b innym, mo\u017ce lepszym.\u00a0Nigdy si\u0119 z tym nie zgodz\u0119. \u015amier\u0107 setek\u00a0tysi\u0119cy ludzi to nie jest \u201enajwy\u017csza cena, jak\u0105 mo\u017ce zap\u0142aci\u0107 cz\u0142owiek\u201d, \u017ceby kto\u015b m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 lepszym. To g\u0142upia, niepotrzebna,\u00a0zaprawiona chor\u0105 nienawi\u015bci\u0105, polityk\u0105 i zwichrowan\u0105 ideologi\u0105 agresja. Jak powiedzie\u0107 tym wszystkim, kt\u00f3rych historia zmiot\u0142a z\u00a0powierzchni ziemi du\u017co za wcze\u015bnie, \u017ce ich ofiara by\u0142a po co\u015b? Zreszt\u0105, co to za ofiara? Ich nikt nie pyta\u0142, czy si\u0119 zgadzaj\u0105\u2026<\/span><\/p>\n

Nie opowiem tutaj los\u00f3w Jana Tch\u00f3rza i jego dw\u00f3ch matek. Ka\u017cdy powinien sam przeczyta\u0107 t\u0119\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0119. Powiem tylko, \u017ce to jest wielka historia wspania\u0142ych ludzi z jeszcze wi\u0119ksza histori\u0105 w tle.\u00a0Chocia\u017c mo\u017ce nie \u2013 odwrotnie. To ludzie s\u0105 najwi\u0119ksi, bo nie ma wi\u0119kszego bohaterstwa ni\u017c nie\u015b\u0107\u00a0pomoc w ci\u0119\u017ckich czasach, a historia w tle jest po prostu Zag\u0142ad\u0105 wymy\u015blon\u0105 przez garstk\u0119 szale\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wzruszaj\u0105ce s\u0105 s\u0142owa kierowane przez Ma\u0142gorzat\u0119 Karolin\u0119 Piekarsk\u0105 do ojca. Jest taka ksi\u0105\u017cka\u00a0Hanny Baku\u0142y, w kt\u00f3rej ona opowiada Agnieszce Osieckiej o tym, jak zmieni\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Jak si\u0119 u\u017cywa\u00a0nowinek technicznych w zakresie komunikacji i takie tam. Piekarska robi co\u015b innego. Wyja\u015bnia ojcu sprawy, o kt\u00f3rych\u00a0mia\u0142 poj\u0119cie, nie zna\u0142 tylko zako\u0144czenia (cho\u0107by napominaj\u0105c tylko o tym, co wiemy ju\u017c dzi\u015b o \u015bmierci Eugeniusza\u00a0Bodo w sowieckim \u0142agrze). Cenne s\u0105 wspomnienia babci Zosi (kt\u00f3ra zwi\u0105zana jest z rodzin\u0105 Piekarskich czym\u015b o wiele\u00a0trwalszym ni\u017c wi\u0119zy krwi).<\/span><\/p>\n

Ile by\u0142o takich bohaterskich zryw\u00f3w, jak ten si\u00f3dmego stycznia 1943 r., kiedy polscy kolejarze zatrzymali na\u00a0dworcu Wschodnim transport dzieci wysiedlonych z Zamojszczyzny (i wiezionych najprawdopodobniej tylko w jedn\u0105\u00a0stron\u0119)? Niestety, nie wiadomo dzi\u015b, kto wykrad\u0142 Janka z poci\u0105gu \u015bmierci. S\u0105 tylko wspomnienia Marii Piskorskiej, po\u00a0przeczytaniu kt\u00f3rych trzeba przerwa\u0107 czytanie, \u017ceby \u0142zami nie pomoczy\u0107 kart ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

Zgadzam si\u0119 z autork\u0105 ksi\u0105\u017cki, \u017ce relatywizm moralny, stosowany czasem wobec niemieckich oprawc\u00f3w\u00a0wojennych jest po prostu pora\u017caj\u0105cy. Fakt, \u017ce kto\u015b czasem si\u0119 zlitowa\u0142 (ba, o ile lito\u015bci\u0105 mo\u017cna nazwa\u0107 na przyk\u0142ad\u00a0fakt, \u017ce kogo\u015b nie zabito za spontaniczny odruch dobra) naprawd\u0119 nie czyni z niego bohatera.<\/span><\/p>\n

Historia Jasia \u2013 Krzysia Dionizego widziana oczami c\u00f3rki i jej ojca r\u00f3\u017cni si\u0119 nieco. Ka\u017cde z nich opisa\u0142o ja\u00a0przez pryzmat swoich do\u015bwiadcze\u0144. Ile w tym wszystkim historii, kt\u00f3re znamy z do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnych rodzin. Jak ta\u00a0o wujku Stefanie, kt\u00f3ry chcia\u0142 si\u0119 zapisa\u0107 do ZBOWiD- u i trafi\u0142 tam na ubeka, kt\u00f3ry w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych bi\u0142 go\u00a0w czasie rewizji.\u00a0\u00a0Albo jego c\u00f3rce, kt\u00f3ra zakocha\u0142a si\u0119 w Niemcu i zacz\u0105\u0142 si\u0119 ma\u0142y rodzinny cyrk.<\/span><\/p>\n

Losy Zofii Tch\u00f3rz i jej dzieci, kt\u00f3re poznajemy z kart ksi\u0105\u017cki, s\u0105 przera\u017aliwie smutne. Dowodz\u0105 jednak, \u017ce cz\u0142owiek potrafi czerpa\u0107 nawet z\u00a0wyschni\u0119tej studni, je\u015bli musi, a mi\u0142o\u015b\u0107 do dzieci pozwoli pokona\u0107 ka\u017cd\u0105 przeszkod\u0119. A przecie\u017c dzia\u0142y si\u0119 rzeczy straszne. Gdy matka Jasia przyjecha\u0142a\u00a0do Warszawy zobaczy\u0107 swoje dziecko, ch\u0142opiec nie pozna\u0142 jej:\u00a0Gdy rodzona matka przytuli\u0142a go do piersi i zacz\u0119\u0142a ca\u0142owa\u0107, odepchn\u0105\u0142 j\u0105 brutalnie i\u00a0pocz\u0105\u0142 wydrapywa\u0107 ka\u017cdy poca\u0142unek.\u00a0Albo ten potworny wrzesie\u0144 1944 r., kiedy ma\u0142y Janek, g\u0142odny, domaga\u0142 si\u0119 chleba. Nie by\u0142o nic do jedzenia, a\u00a0wtedy malec\u00a0ukl\u0105k\u0142 na b\u0142otnistym, pokrytym odchodami betonie i prosto, \u201epo ch\u0142opsku\u201d prze\u017cegna\u0142 si\u0119. \u2013 Chleba naszego powszedniego daj nam\u00a0dzisiaj\u2026<\/span><\/p>\n

Najtrudniej czyta\u0107 o tym, jak umierali ludzie. Jak stryj Antek, szesnastolatek, kt\u00f3ry nie wr\u00f3ci\u0142 z Powstania (a do tego jeszcze\u00a0poruszaj\u0105ca historia krzy\u017ca z jego prowizorycznego grobu), albo Bolcio i Tadzio, kt\u00f3rzy stali si\u0119 ofiarami wojny ju\u017c po jej\u00a0zako\u0144czeniu\u2026<\/span><\/p>\n

W 1978 r. Maciej Piekarski napisa\u0142:\u00a0Je\u017celi zachowa\u0142e\u015b w pami\u0119ci okruchy wspomnie\u0144 z tamtych z tamtych lat. Je\u017celi znasz\u00a0nazwiska nieznanych nam dzi\u015b uczestnik\u00f3w opisywanych tutaj wydarze\u0144, napisz do mnie. Wsp\u00f3lnie uzupe\u0142nimy luk\u0119 kilkunastu dni w\u00a0\u017cyciorysie \u201eKrzysia Dionizego\u201d \u2013 Janka.\u00a0Te kilkana\u015bcie dni to stycze\u0144 1943 r., przed znalezieniem si\u0119 male\u0144kiego ch\u0142opca w sieroci\u0144cu.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142gorzata Karolina Piekarska musia\u0142a pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, \u017ce tych informacji nie da si\u0119 ju\u017c pewnie zdoby\u0107. Ale doprowadzi\u0142a\u00a0do tego, \u017ce reporta\u017c ojca doczeka\u0142 si\u0119 druku. Doda\u0142a do niego w\u0142asn\u0105 histori\u0119, a wysz\u0142a z tego przepi\u0119kna opowie\u015b\u0107 o zwyczajnych\u00a0niezwyczajnych. Smutno tylko, \u017ce raz jeszcze autorka ma sporo racji twierdz\u0105c, \u017ce kto wie, czy Zag\u0142ada Zamojszczyzny nie umrze wraz\u00a0z ostatnimi jej \u015bwiadkami. Nie wiem. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie ta ksi\u0105\u017cka\u00a0\u00a0(i kilka innych) ocal\u0105 pami\u0119\u0107 o tamtych czasach? O tych ludziach,\u00a0kt\u00f3rych poznali\u015bmy tu z imienia i nazwiska i o tysi\u0105cach tych, po kt\u00f3rych nie zosta\u0142a nawet kupka popio\u0142u. Jedno jest pewne. Bez takich\u00a0ksi\u0105\u017cek ta historia umar\u0142aby jeszcze szybciej. Przeczytajcie koniecznie.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

autor: W\u0142odzimierz Neubart
\n<\/span>\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0http:\/\/chochlikkulturalny.blogspot.com\/2016\/11\/syn-dwoch-matek-czyli-zagada.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ukaza\u0142a si\u0119 druga recenzja ksi\u0105\u017cki „Syn dw\u00f3ch matek”.\u00a0Zn\u00f3w wnikliwa. Autorem jest Wlodzimierz Neubart, a recenzja zosta\u0142a zamieszczona na portalu „Chochlik kulturalny”. Syn dw\u00f3ch matek, czyli Zag\u0142ada Zamojszczyzny skupiona w soczewce jednej\u00a0rodziny\u2026 \u017byjemy w takich czasach, \u017ce przynajmniej teoretycznie nie boimy … Continue reading →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6189,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,189],"tags":[481,308,398,95,309],"class_list":["post-6221","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ksiazka","category-recenzja","tag-chochlik-kulturalny","tag-jan-tchorz","tag-maciej-piekarski","tag-recenzja","tag-syn-dwoch-matek"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6221"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6221\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6222,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6221\/revisions\/6222"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6189"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}